περί πραγματικότητας (β)

horizontal rule

www.protagoras.gr

 

Πρωταγόρας ο Αβδηρίτης

Καρνεάδης ο Κυρηναίος

Αρχική
Βιβλία
Σοφιστές & σκεπτικοί
Αρχείο - Σύνδεσμοι
Επικοινωνία

         (Δείτε την προηγούμενη συζήτηση στα κείμενα 1- 29, στη σελίδα 1)

Σελίδα 2

30. Σε οτι αφορα στην νοημονα ζωη, του ανθρωπου η της ανθρωποτητας, υπαρχουν οι εξης πιθανοτητες.
   α. Οι πλανες διαδεχονται η μια την αλλη, χωρις η εξαφανιση της προηγουμενης να σημαινει τιποτε για την επιβιωση της επομενης. Οι διαδοχικες πλανες ειναι εντελως διαφορετικα ειδη, λειτουργουν σε διαφορετικες περιοχες του νοητικου συμπαντος, ειναι ασυμβατες. Δηλαδη,<< αλλα κολπα >>.  Η αληθεια που αποκταται απο την εξαφανιση μιας πλανης δεν χρησιμευει ουτε στην επιβιωση ουτε στην εξαφανιση μιας αλλης. Το συμπαν ειναι αρκετα μεγαλο για να γεννησει και να χωρεσει οποια πλανη μπορουμε η και δεν μπορουμε να φανταστουμε. 
   β. Οι πλανες διαδεχονται η μια την αλλη, αλλα η καθε επομενη ειναι πιο πολυπλοκη, καλυτερα προσαρμοσμενη στις λειτουργιες του ανθρωπου και της ανθρωποτητας και αρα εχει περισσσοτερες πιθανοτητες να επιβιωσει για μακρυτερο χρονικα διαστημα. << Καινουργια, βελτιωμενα μοντελλα !  >> Οι νεες πλανες ισχυροποιουνται απο την εξαφανιση των παλαιων, << μαθαινουν απο τα λαθη τους >>, και καταφερνουν να αντιμετωπιζουν τους θηρευτες τους, τον ορθο λογο και την αληθινη εμπειρια, υπο καλυτερες προυποθεσεις. Και οι αυτοι οι ιδιοι οι θηρευτες, μετα απο καθε καινουργια ηττα, εξαντλουνται και αποκαρδιωνονται περισσοτερο, αρα η ενεργεια τους και η αποκαλυπτικη τους ικανοτητα ελαττωνονται. Οι πιο καινουργιες πλανες ζουν ευκολοτερα και περισσοτερο απο τις πιο παλιες, και οι θηρευτες τους πεθαινουν της πεινας. 
   γ. ΟΙ πλανες διαδεχονται η μια την αλλη, αλλα καποια φορα καποια κατορθωνει και κυριαρχει ολοκληρωτικα στο περιβαλλον της, στην ανθρωπινη σκεψη, υποτασσοντας τους θηρευτες της μια για παντα. Μετατρεπεται σε μια αιωνια πλανη που μαλιστα παυει απο ενα σημειο και περα να εξελισσεται αλλο και γιαυτο περναει απαρατηρητη, σαν να βρισκονταν εκει απο παντοτε και να αποτελουσε ενα μονιμο, δομικο τμημα του φυσικου συμπαντος. Το αν μαλιστα εχει ηδη συμβει αυτο ουτε μπορουμε να το γνωριζουμε ουτε θα μπορεσουμε να το γνωρισουμε ποτε, αφου φυσικα η ολοκληρωτικη κυριαρχια μιας τετοιας πλανης δεν θα μας το επιτρεπε. Η χρυση εποχη οπου ο ορθος λογος και η αληθινη εμπειρια κατορθωναν, εστω προσωρινα, να αντιμετωπιζουν με επιτυχια τις πλανες, ισως εχει περασει για παντα ανεπιστρεπτι, γιατι απλως οι πλανες, εξελισσομενες για μεγαλο χρονικο διαστημα, κατορθωσαν και προσαρμοστηκαν τελεια σε μονιμες ανεπαρκειες της δομης της ανθρωπινης σκεψης και πρακτικης . << Το πενταλεπτο διαλειμμα τελειωσε, ολοι τα κεφαλια μεσα ! >> Αυτη καθεαυτη η υπαρξη ορθου λογου και αληθινης εμπειριας ειναι ισως μια τετοια αιωνια πλανη.
   δ. Οι πλανες διαδεχονται η μια την αλλη, αλλα οι καινουργιες δεν ειναι τοσο ισχυρες και τοσο μακροβιες οσο οι παλαιες. Η αποκαλυψη της μιας πλανης μειωνει τον ωφελιμο χωρο της αλλης, γιατι ολες οι συνδυαστικες δυνατοτητες παραπλανησης πανω στις εμπειριες, οπως ακριβως και οι ιδιες οι εμπειριες, δεν ειναι απειρες αλλα πεπερασμενες και αναγκαστικα, με το περασμα του χρονου, εξαντλουνται. Αφου υπαρχει θηρευτης, ο ορθος λογος, που εξαφανιζει τις παλαιες πλανες την μια κατοπιν της αλλης, αργα η γρηγορα οι δυνατοτητες επιβιωσης μιας καινουργιας πλανης εξαντλουνται. Η ιστορια του ανθρωπου και της ανθρωποτητας ειναι μια ιστορια οπου προοδευτικα, μεσω του ορθου λογου, οι πλανες μειωνονται και οι αληθειες αυξανονται.
   ε. Οι πλανες διαδεχονταν καποτε η μια την αλλη, αλλα αυτο δεν συμβαινει πια. Δεν υπαρχουν καινουργιες πλανες, παρα μονον ενας μικρος σχετικα αριθμος παλαιων πλανων, τοσο μικρων και λιγων που οι θηρευτες τους, η λογικη και η εμπειρια, δεν εχουν πια κανενα οφελος να ασχοληθουν μαζυ τους. Οι εναπομεινουσες πλανες ειναι ζωντανα απολιθωματα πλανων περασμενων εποχων, ζωα υπο εξαφανιση σε ζωολογικο κηπο, που ο πανουργιος ορθος λογος διατηρει ζωντανα ισως απλως και μονον για να εξασκει που και που την μνημη του, την μεγαλοψυχια του, η τα δοντια του.
   ζ. Δεν υπηρξε ποτε καμμια πλανη των πραγματικα νοημονων οντων. Η υπαρξη πλανης ειναι αποκλειστικη ιδιοτητα των μη νοημονων, πεπλανημενων  οντων που αλλωστε δεν θα παψουν ποτε να πιστευουν και να δοξαζουν αφου δεν θα εξελιχθουν ποτε σε νοημονα οντα. Απο την στιγμη που αναδυεται ο αληθινος ορθος λογος η πλανη εξαφανιζεται αυτοματως, αφου δεν μπορουν και τα δυο να συνυπαρχουν σε ενα νου. Η αληθεια και η δοξα, μας λεει ο Παρμενιδης, διαδεχονται η μια την αλλη σαν την μερα με την νυχτα, αλλα ενα ον μπορει να βρισκεται στην περιοχη η της μιας η της αλλης. Δεν υπαρχουν για την αληθεια ζωνες λυκαυγους η λυκοφωτος, οπως δεν υπαρχει μειγμα ειναι και μη ειναι. Ενα νοημον ον αναδυεται μεσα στο συμπαν, γεννιεται, δεν γινεται μετα απο σταδιακη εξελιξη ενος μη νοημονος οντος. Απο την στιγμη που νοει ειναι, και αφου ειναι δεν μπορει ταυτοχρονα να μην ειναι. << Η παππας παππας η ζευγας ζευγας...>>
 η. Η πλανη δεν υπαρχει απο μονη της, ειναι δημιουργημα της νοημονος ζωης, του ιδιου του ορθου λογου. Για να συνεχισει να υπαρχει, ο ορθος λογος δημιουργει ενα φανταστικο συμπαν οπου η αληθεια και η πλανη ειναι κατι σαν τα ασπρα και μαυρα πιονια μιας φανταστικης σκακιστικης παρτιδας μεσα στον νου. Ο ορθος λογος ειναι αναγκασμενος να συνεχισει να παιζει με την αληθεια και την πλανη γιατι αλλιως δεν θα ειχε τι αλλο να κανει και θα επαυε να υπαρχει. Εφοσον και καθ οσο χρονο επιβιωνει ο ορθος λογος, πρεπει να δημιουργει αληθειες και πλανες, γιιατι αυτος ειναι ο μοναδικος λογος υπαρξης του. ( Εδω η παραδοσιακη πια παροιμια εννοειται και λογοκρίνεται...)

Χάρακας

17-10-2005

31. Αρχικά ένα σχόλιο για την παρέμβαση 25:

Εγώ, ο άμοιρος σοφιστής, είπα στην παρέμβαση 23 ότι δεν μπορώ με δεδομένη την ύπαρξη μου να θαυμάζω την τάξη στον κόσμο και διευκρίνισα ότι δεν εννοώ ότι ο κόσμος φτιάχτηκε για τον άνθρωπο. Είναι σαν να μπαίνω μέσα σε μία αυτοκινητοβιομηχανία περιμένοντας ότι θα συναντήσω ένα χάος και όχι γραμμές παραγωγής αυτοκινήτων. Ή να θαυμάζω για το γεγονός ότι γνώρισα τη γυναίκα μου, ενώ οι πιθανότητες να επιζήσουν όλοι οι πρόγονοί μας και να βρεθούμε στο ίδιο σημείο την κατάλληλη στιγμή ήταν εξ αρχής απειροελάχιστες…

Τώρα περί ανθρώπινης σκέψης:

Συμφωνώ γενικά με τις παρατηρήσεις του κυρίου Οκκαλίδη σχετικά με το φιλτράρισμα των επιλογών του ανθρώπου μέσω της φυσικής επιλογής. Θα ήθελα μόνο να προσθέσω μία σκέψη: Δεν βλέπω να υπάρχει κάποιος μηχανισμός της φυσικής επιλογής μέσω του οποίου φιλτράρεται ο ανθρώπινος εγκέφαλος ως προς τις επιστήμες, γιατί οι ασχολούμενοι με αυτές δεν αφήνουν περισσότερους απογόνους από τους υπολοίπους ανθρώπους, ίσως το αντίθετο μάλιστα. Έτσι δεν πιστεύω ότι ο μέσος ανθρώπινος εγκέφαλος βελτιώνεται αναγκαστικά σε σχέση με την ικανότητα στις επιστήμες και την λογική. Εκτός και αν έχουν δημιουργηθεί δύο ταξικές κοινότητες, μία π.χ. των επιστημόνων και μία των υπολοίπων, οι οποίες δεν αναμειγνύονται μεταξύ τους, αλλά δεν νομίζω ότι κάτι τέτοιο ισχύει.

Εδώ θέλω να τονίσω ότι μιλάω για την εξέλιξη της ικανότητας του μέσου ανθρωπίνου εγκεφάλου και όχι για την εξέλιξη της επιστήμης και της φιλοσοφίας, η οποία είναι προφανής. Αυτή η δεύτερη οφείλεται στην κοινή δράση εν σειρά (πολλές γενιές) και εν παραλλήλω (πολλοί άνθρωποι συγχρόνως) πολλών ανθρωπίνων εγκεφάλων και στην συνεπακόλουθη και συνεπικουρούσα εξέλιξη της τεχνολογίας και του πολιτεύματος.

Άρα ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν έχει εξελιχθεί καθόλου – ή λίγο – στην λογική ικανότητα πέρα από όσο του χρειαζόταν για να καλλιεργεί, να κατασκευάζει εργαλεία και οχήματα, να εμπορεύεται και γενικά να διεκπεραιώνει τις υποθέσεις που και από την αρχαιότητα του επέτρεπαν να διατηρεί τις πιθανότητες για να αφήσει απογόνους.

Άρα ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι ένα όργανο το οποίο έχει κατασκευαστεί (από την φυσική επιλογή) για να θηρεύει, να ξεφεύγει από τους κινδύνους (όπως όλων των ζώων), να καλλιεργεί, να πολεμά, να εμπορεύεται, αλλά όχι να φιλοσοφεί (εδώ έρχομαι στα λόγια του κυρίου Χάρακα που είπε ότι η φιλοσοφία δεν μας βοηθάει να ζήσουμε). Άρα χρησιμοποιούμε ένα όργανο - τον εγκέφαλο - για μία χρήση - την επιστήμη και την φιλοσοφία - για την οποία δεν έχει κατασκευαστεί. Είναι σαν να χρησιμοποιούμε ένα μαχαίρι για να ξεβιδώνουμε. Είναι βέβαιο ότι κάποιες βίδες με σχισμές που ταιριάζουν περίπου στο πάχος της λάμας και δεν είναι πολύ σφιγμένες θα τις καταφέρουμε. Αλλά είναι επίσης πιθανό ότι κάποιες δεν θα τις ξεβιδώσουμε ποτέ.

Επίσης, πέρα από την ικανότητα του εγκεφάλου έναντι των επιστημών υπάρχει και η αγάπη προς αυτές - επί λέξη η “φιλοσοφία” - που είναι πολύ βασικό συστατικό της προόδου της σοφίας. Ούτε για την ανάπτυξη της αγάπης αυτής υπάρχει κάποιος μηχανισμός της φυσικής επιλογής, για αυτό άλλωστε δεν αγαπάμε σήμερα περισσότερο την σοφία από ότι οι αρχαίοι Έλληνες. Το αντίθετο δυστυχώς αληθεύει.

Ο μόνος μηχανισμός φυσικής επιλογής που μπορώ να σκεφτώ ότι μπορεί να έχει δράσει μέχρι σήμερα υπέρ της ικανότητας και της αγάπης της σοφίας είναι αυτός της υπερίσχυσης ομάδων ανθρώπων, όπως πόλεις, κράτη και αυτοκρατορίες με ανεπτυγμένες επιστήμες έναντι άλλων όπου οι επιστήμες δεν έχουν αναπτυχθεί. Αλλά τα παραδείγματα είναι τόσο αντίθετα (Σπαρτιάτες εναντίον Αθηναίων, Ρωμαίοι εναντίον Ελλήνων, Χριστιανοί εναντίον Εθνικών, Οθωμανοί εναντίων Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, κλπ.) που αν θεωρήσουμε ότι υπάρχει μία τέτοια δράση μόνον στους τελευταίους αιώνες με την επικράτηση του δυτικού πολιτισμού μπορούμε να ισχυριστούμε ότι έχει οδηγήσει προς την σωστή κατεύθυνση. Αλλά ένας αιώνας (= 4 ανθρώπινες γενιές) είναι πολύ μικρό χρονικό διάστημα για την δράση της φυσικής επιλογής.

Όλα αυτά βέβαια ισχύουν για τους σημερινούς ανθρώπους, με την φυσική επιλογή όπως έχει τρέξει έως σήμερα. Μπορεί στο μέλλον ο άνθρωπος να στραφεί στην τεχνητή επιλογή, ή ευγονική, όπως λέγεται, και να επιτύχει οι επόμενες γενιές να έχουν εγκεφάλους καλύτερα προσαρμοσμένους στις ανάγκες των επιστημών και της λογικής και τελικά, μετά από πολλές γενιές το είδος μας να μεταλλαχθεί στον homo sapiens verus ή homo philosophus.

Σ.Κατσιμίχας

23-10-2005

32. Σε σχεση με τον δυτικο πολιτισμο και την εως τωρα επικρατηση του. Ο J.Diamond, στο ενδιαφερον βιβλιο του << Guns,Germs and Steel  >> δεν φαινεται να ανακαλυπτει καμμια καθοριστικη συμβολη του ορθολογισμου. Σκιαγραφει κατι σαν ευτυχες γεωγραφικο ατυχημα. Αλλα και ο Θουκυδίδης για πλουτο και αιμα μιλαει, και ο Πελοποννησιακός πολεμος εχει περισσοτερη σχεση με τον μελανα ζωμο παρα με την γεωμετρια. Ο homo sapiens verus και ο homo philosophus πολυ φοβαμαι οτι, ακομη και εαν ζησουν ποτε, θα ζησουν κλεισμενοι σε ενα κλουβι, σε πολυ χειροτερη μοιρα απο αυτην που επιφυλαξε, με τοση αγνωμοσυνη, ο homo metapithicus στους προγονους του.     

Χάρακας

1-11-2005

33. Αντίθετα νομίζω ότι ο ορθολογισμός και οι επιστήμες έπαιξαν μεγάλο ρόλο στην αρχική συσσώρευση αγαθών (κεφαλαίου) που επέτρεψε την ανάπτυξη του πολιτισμού. Όπως αναφέρει ο Βεγέτιος (Epitoma rei militaris),  οι ρωμαϊκές λεγεώνες διέθεταν μηχανικούς που με την "μέθοδο των σκιών" (το θεώρημα του Θαλή βέβαια, που κληρονόμησαν από τους έλληνες) υπολόγιζαν με ακρίβεια το ύψος των εχθρικών τειχών που επρόκειτο να προσβληθούν. Μπορούμε να φανταστούμε λοιπόν την έκπληξη των βαρβάρων όταν, μετά από τις απαραίτητες τελετουργίες και εκκλήσεις στους θεούς τους,  ανακάλυπταν ότι όλες ανεξαιρέτως οι σκάλες των πολιορκητών είχαν το σωστό, βέλτιστο ύψος κατά την έφοδο και συνεπώς η "πραγματικότητά" τους υπολείπονταν από την "πραγματικότητα" των εχθρών. Το αποτέλεσμα της μάχης προφανώς επιβεβαίωνε την αξία της ταξινόμησης του όντος: θεωρημα του Θαλή στην κατηγορία "χρήσιμα όντα" ενώ αντίθετα διέγραφε, μαζί με τους οπαδούς του, την ταξινόμηση του όντος: θεοί της φυλής από την ίδια κατηγορία. Η συσσώρευση με αυτόν τον τρόπο μπορεί βέβαια να γινόταν σε βάρος άλλων ανθρώπων που πέθαιναν ή εξανδραποδίζονταν αλλά η φυσική επιλογή δεν διαθέτει αίσθημα δικαιοσύνης. 

Βέβαια πολλές κοινωνίες επιβίωσαν για μακρές περιόδους διατηρώντας και διαδίδοντας ιδέες που εμείς θα ταξινομούσαμε στην κατηγορία "φαντασιώσεις". Όμως αυτό γινόταν όσο δεν υπήρχε δυνατότητα να λειτουργήσει η φυσική επιλογή. Το παράδειγμα της μοίρας της "πραγματικότητας" των Αζτέκων που επιβίωνε επί αιώνες ταϊζοντας τους θεούς της με ανθρώπινα θύματα ώσπου ήρθε σε σύγκρουση με την "πραγματικότητα" μιας άλλης κοινωνίας, των Ισπανών, νομίζω ότι υποστηρίζει αυτή την άποψη.

Οκκαλίδης

1-11-2005 

34. Θα επιχειρήσω τώρα να δώσω μία απάντηση στο αρχικό ερώτημα:

A. Είναι η πραγματικότητα την οποία βιώνουμε ορθή;

Όπως είπα και σε προηγούμενή μου παρέμβαση, κατ’ αρχήν υπάρχει η πιθανότητα ο κόσμος να μην είναι πραγματικός. Σε αυτή την περίπτωση τίποτα άλλο δεν υπάρχει πέρα από το εγώ.

Ας ξεπεράσω αυτή την πιθανότητα και ας δεχθώ ότι δεν με παραπλανά ούτε η φαντασία μου ούτε κάποιος δαίμων. Σε αυτή την περίπτωση δέχομαι ότι είμαι ένας οργανισμός αποτελούμενος από διάφορα όργανα, μερικά από τα οποία εξυπηρετούν μόνο την επιβίωση μου, άλλα εξυπηρετούν πλέον (σε αυτό το στάδιο της εξέλιξης) και άλλες διεργασίες στις οποίες εμπλέκομαι, όπως διασκέδαση, έρευνα, συναναστροφές, κλπ. Τα αισθητήρια όργανα και ο εγκέφαλος δέχονται και επεξεργάζονται ερεθίσματα από τον εξωτερικό κόσμο και δημιουργούν στην συνείδησή μου μία αντίληψη αυτού του κόσμου. Αυτή η πρόταση βέβαια χρειάζεται τόμους επεξηγήσεων, αλλά εγώ για οικονομία χώρου θα αρκεστώ στις εξής παραδοχές:

  1. Ο οργανισμός ο οποίος συντελεί το “εγώ” αποτελεί αυθύπαρκτη οντότητα μέσα στον κόσμο.
  2. Αυτό το οποίο ονομάζω “συνείδηση” δεν μπορώ να το ορίσω. Μπορώ μόνο να το περιγράψω ελλιπώς. Έχω όμως την υποψία ότι και οι υπόλοιποι άνθρωποι καταλαβαίνουν το ίδιο πράγμα με την αναφορά του όρου “συνείδηση”. Σε κάθε περίπτωση δέχομαι ότι η συνείδησή μου είναι το αποτέλεσμα της λειτουργίας του εγκεφάλου μου, άρα είναι μία φυσική ιδιότητα ή διεργασία.
  3. Ο όρος “αντίληψη” για ένα πράγμα ή γεγονός σημαίνει την εικόνα την οποία έχει η συνείδηση για το πράγμα ή το γεγονός. Είναι δηλαδή η προβολή της πραγματικότητας στην συνείδηση. Για παράδειγμα: η προβολή μίας σφαίρας στην συνείδηση ενός όντος το οποίο μπορεί να ελέγξει ένα επίπεδο είναι το πολύ ένας κύκλος ακτίνας από μηδέν έως την ακτίνα της σφαίρας ή τίποτα, δηλαδή αν το επίπεδο ελέγχου του όντος δεν τέμνει την σφαίρα, τότε το ον δεν αντιλαμβάνεται την σφαίρα.

Τώρα, ας επανέλθουμε στον άνθρωπο και την πέτρα: Αν δεχθούμε ότι ο άνθρωπος και η πέτρα υφίστανται ως οντότητες τότε ο άνθρωπος με τα αισθητήριά του όργανα αντιλαμβάνεται ένα πολύ περιορισμένο αριθμό ιδιοτήτων της πέτρας και αυτές με αυθαίρετο τρόπο. Πιο συγκεκριμένα:

Με την όραση ο άνθρωπος λαμβάνει ένα μικρό μέρος των ακτινοβολιών οι οποίες ανακλώνται στην επιφάνεια της σφαίρας. Το χρώμα το οποίο καταλαβαίνει είναι τελείως αυθαίρετο και μόνο σχετικά με άλλα χρώματα του φάσματος μπορεί να δώσει κάποια πληροφορία. Είναι δε πιθανό το χρώμα το οποίο αντιλαμβάνεται ένας άνθρωπος να είναι διαφορετικό από αυτό το οποίο αντιλαμβάνεται ένας άλλος άνθρωπος παρότι μπορούν να συνεννοηθούν μια χαρά. Ακόμα με την όραση ο άνθρωπος μπορεί να αντιληφθεί την γεωμετρία της πέτρας και την σχετική της θέση στον χώρο, όπως ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τον χώρο.

Με την αφή ο άνθρωπος μπορεί να βεβαιωθεί ότι το αντικείμενο υπάρχει πραγματικά, θέτοντας το δάκτυλό του “επί τον τύπον των ήλων”, και δεν είναι, για παράδειγμα, ένα ολόγραμμα. Επίσης μπορεί να καταλάβει πόσο σκληρή είναι η πέτρα, τι βάρος έχει, ότι δεν είναι κούφια, την θερμοκρασία της, αν η θερμοκρασία αυτή είναι σε ανθρώπινα πλαίσια, και άλλες ιδιότητες, οι οποίες έχουν να κάνουν σχεδόν αποκλειστικά με την επιβίωση του ανθρώπου.

Με τις υπόλοιπες αισθήσεις, δηλαδή την ακοή (στην περίπτωση πρόσκρουσης του αντικειμένου με άλλο), την όσφρηση και την γεύση ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται, όπως εκείνος το χρειάζεται για να επιβιώνει και πάλι αυθαίρετα και μη μεταβιβάσιμα (π.χ.: εμπειρίας αίσθησης από έναν άνθρωπο σε άλλο), ένα μικρό μέρος των φυσικών και χημικών ιδιοτήτων της πέτρας.

Ο άνθρωπος, πέρα από τα αισθητήρια όργανα με τα οποία είναι εξοπλισμένος από την φύση-εξέλιξη, έχει επινοήσει και άλλους τρόπους απεικόνισης της πραγματικότητας ή επέκτασης των αισθήσεών του. Για παράδειγμα, την πέτρα μπορεί να την αναλύσει χημικά – περαιτέρω από την όσφρηση και την γεύση – να βρει την κρυσταλλική της δομή και την χημική της σύσταση, μπορεί να μετρήσει το βάρος της και τον όγκο της, κλπ. Όλες οι ανωτέρω ιδιότητες χρήζουν ανάλυσης, η οποία γίνεται στα συγγράμματα φυσικής και χημείας.

Αυτό σημαίνει ότι ο άνθρωπος έχει κατασκευάσει μαθηματικά μοντέλα για τα φυσικά φαινόμενα τα οποία προβλέπουν με ανοχή ικανοποιητική για τις ανάγκες και τις δυνατότητες του ανθρώπου τις τιμές των διαφόρων φυσικών ιδιοτήτων, όπως τις έχει ορίσει ο άνθρωπος. Το ότι οδηγηθήκαμε από την θεωρία του Αριστοτέλη περί “φυσικής θέσης των σωμάτων” στην “κλασσική μηχανική” του Newton και από αυτήν στην “σχετικιστική μηχανική” του Einstein οφείλεται και στους δύο λόγους, δηλαδή πρώτον ο άνθρωπος έχει μεγαλύτερες δυνατότητες πραγματοποίησης πειραμάτων, αλλά και μεγαλύτερες ανάγκες ακριβείας αποτελεσμάτων. Για παράδειγμα ο Newton ούτε την δυνατότητα είχε, ούτε την ανάγκη να κάνει πειράματα με μεγαλύτερες ταχύτητες σωμάτων. Αν τώρα σε ακόμα μεγαλύτερες ταχύτητες ή επιταχύνσεις, ή μεγάλα βαρυτικά πεδία, ή οτιδήποτε άλλο το οποίο δεν μπορούμε να φτάσουμε σήμερα, οι σχετικιστικές εξισώσεις αποκλίνουν από την πραγματικότητα, αυτό δεν μπορούμε να το ξέρουμε σήμερα, ίσως να μην το μάθουμε και ποτέ.

Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι οι τρέχουσες μοντελοποιήσεις για την πέτρα, είναι ανεκτά ορθές. Για παράδειγμα: η πέτρα αποτελείται από μόρια τα οποία αποτελούνται από άτομα (παρεπιμπτώντος: από τότε που – λανθασμένα – ονομάστηκαν αυτά τα σωματίδια “άτομα” έχουμε αναθεωρήσει τρεις φορές και μάλλον δεν έχουμε καταλήξει ακόμα, ίσως να μην υπάρχουν καν άτομα), τα οποία αποτελούνται από πρωτόνια, νετρόνια και ηλεκτρόνια, τα οποία αποτελούνται από κουάρκς, κ.ο.κ. Επιλέγω το μοντέλο με τα πρωτόνια, τα νετρόνια και τα ηλεκτρόνια, που είναι πιο οικείο για όλους, υποπτεύομαι. Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο υπάρχουν κάποια στοιχειώδη σωματίδια τα οποία έχουν κάποια μάζα και ένα φορτίο, αλλά κανείς δεν ξέρει – και πιθανότατα – κανείς δεν θα μάθει ποτέ τι σχήμα έχουν (αν μπορούμε να μιλάμε για σχήμα σε αυτές τις διαστάσεις), τι όγκο κατέχουν (αν έχουν όγκο), που βρίσκονται μέσα στο άτομο, τι εστί μάζα και τι φορτίο, κλπ.

Όλες αυτές οι θεωρίες έχουν προκύψει από την έμφυτη – και απαραίτητη για την επιβίωση – τάση του ανθρώπου να γενικεύει. Κανένα συμβόλαιο δεν έχουμε υπογράψει με κανέναν θεό ότι αυτό που βλέπουμε τώρα για πέτρα είναι το ίδιο που βλέπαμε μέχρι τώρα στην ζωή μας. Εμείς από μόνοι μας πήραμε την άδεια να γενικεύουμε. Και καλά κάναμε, γιατί αλλιώς δεν θα ήμασταν εδώ να συζητάμε, αλλά γκρεμοτσακισμένοι μετά από το ανεπιτυχές πείραμα για το αν ισχύει και σήμερα η βαρύτητα. Ή ακόμα χειρότερα κλεισμένοι μέσα στην σπηλιά μας φοβούμενοι να βγούμε έξω μη τυχόν και μας πέσει ο ουρανός στο κεφάλι. Όμως αυτή η τάση για γενίκευση, που δημιουργήθηκε από την φύση-εξέλιξη, ως ένας αναγκαίος μηχανισμός επιβίωσης, τόσο αναγκαίος όσο και η καρδιά, αυτή η ίδια τάση δεν σημαίνει ότι είναι και σωστή.

Σε αυτό το σημείο συλλαμβάνω τον εαυτό μου να έχει ενδώσει και σε μία άλλη έμφυτη τάση του ανθρώπου: Κάνω σιωπηρά την παραδοχή ότι οι υπόλοιποι άνθρωποι ασπάζονται την ίδια φυσική με εμένα, ακόμα και αν ξέρω ότι η δική μου φυσική είναι ένα αβέβαιο κληροδότημα το οποίος πολύ αμυδρά έχω ελέγξει από μόνος μου ως προς την ορθότητα. Γιατί έχει σημασία αυτό; Διότι όταν εγώ ερωτώμαι τι είναι η πέτρα δεν μπορώ να βγάλω από το μυαλό μου την μικροσκοπική κρυσταλλική της δομή όπως εγώ την φαντάζομαι. Αυτή η δομή όπως την φαντάζομαι αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της πραγματικότητας της πέτρας για εμένα. Όλοι σχεδόν οι άνθρωποι που έζησαν στον πλανήτη μας μέχρι και πριν από λίγες γενιές είχαν διαφορετική εικόνα για την εσωτερική δομή της πέτρας. Και σήμερα ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού πιστεύει στην ομοιογένεια της ύλης παρά στα άτομα, άρα βιώνει την πραγματικότητα διαφορετικά από εμένα.

Μπορούμε λοιπόν, μετά από μία σελίδα υποθέσεις, στην οποία συμπυκνώσαμε χιλιάδες τόμους αναλύσεων για αυτές τις υποθέσεις, να καταλήξουμε στο ότι η πέτρα αποτελείται από κάποια σωματίδια (επικρατούσα άποψη) των οποίων γνωρίζουμε κάποιες ιδιότητες, με τον τρόπο που βολεύει εμάς να τις γνωρίζουμε, και αγνοούμε πολλές περισσότερες, και παράλληλα να ισχυριζόμαστε ότι η πέτρα είναι πραγματική; Ασφαλώς στις περισσότερες περιπτώσεις στην ζωή μας πρέπει να δεχθούμε ότι η πέτρα είναι πραγματική, αλλιώς θα έχουμε πρόβλημα επιβίωσης. Αλλά αν θέλουμε να μιλήσουμε τεκμηριωμένα, δεν έχουμε παρά ελάχιστες πληροφορίες για την ύπαρξη της πέτρας.
 

Β. Είναι η πραγματικότητα την οποία βιώνουμε η μόνη πραγματικότητα;

Μέχρι τώρα είδαμε πόσα προβλήματα υπάρχουν στην πραγματικότητα που βιώνουμε. Για να καταλάβουμε όμως πόσο επισφαλής είναι η ορθότητα αυτής της πραγματικότητας θα πρέπει να την συγκρίνουμε με άλλες δυνατές πραγματικότητες. Οι υπόλοιπες δυνατές πραγματικότητες είναι άπειρες τω αριθμώ και – δυστυχώς – λόγω των περιορισμένων δυνατοτήτων του εγκεφάλου μου ένα μικρό μόνο μέρος αυτών μπορώ να φανταστώ, και – δυστυχέστερα – όχι τις πιο ενδιαφέρουσες από αυτές. Για να κάνω έστω αυτό θα χρειαστώ την βοήθεια κάποιων φανταστικών όντων που βιώνουν αυτές τις πραγματικότητες. Θα ξεπεράσω τα γήινα όντα, τα οποία δεν πρέπει να παρουσιάζουν τρομερές διαφορές από εμάς και θα πάω κατευθείαν στα εξωγήινα.

Για έναν εξωγήινο η ίδια πέτρα θα μπορούσε να έχει διαφορετικό χρώμα ή να είναι διαφανής, ή μη απτή, ή η χημική της αντίδραση με το σώμα του εξωγήινου να είναι θανατηφόρα. Ή θα μπορούσε ο εξωγήινος να έχει αναπτύξει την φυσική του περισσότερο από τον γήινο και να γνωρίζει ότι, π.χ. δεν υπάρχουν άτομα στην πέτρα, ή να έχει αναπτύξει λιγότερο την φυσική και να πιστεύει πάλι ότι δεν υπάρχουν άτομα, ή να την έχει αναπτύξει με άλλον τρόπο και να ξέρει, π.χ. ότι ο χώρος, σε αυτό το σημείο που εμείς ισχυριζόμαστε ότι υπάρχει μία πέτρα, έχει παραμορφωθεί έτσι ώστε να έχει αποκτήσει ιδιότητες που εμείς ονομάζουμε μάζα αδρανείας, μάζα βαρύτητας, φορτίο, κλπ.. Από όλες αυτές τις πιθανότητες μόνον η τελευταία συνεπάγεται μία ριζικά διαφορετική αντίληψη για την πέτρα, αφού όλες οι προηγούμενες δεν αρνούνται την ύπαρξη του αντικειμένου “πέτρα”. Τώρα πόσο πιθανή είναι η τελευταία πιθανότητα με δεδομένο ότι ο εξωγήινος είναι και αυτός ύλη; Μάλλον αμελητέα. Άρα ένας εξωγήινος αποτελούμενος από ύλη μάλλον δεν μπορεί να αρνηθεί την ύπαρξη της πέτρας όσο διαφορετικά και να την αισθάνεται από εμάς.

Μένουν άλλες δύο πιθανότητες, που μπορώ εγώ να φανταστώ, για τον εξωγήινο:

  1. Να ζει σε άλλες διαστάσεις από εμάς.
  2. Να ζει στον ίδιο χωρόχρονο, αλλά να τον βιώνει διαφορετικά.

οπότε στην ουσία δεν είναι πλέον εξωγήινος, αλλά “εξωκόσμιος” (πως λέμε ο εξαποδώ…), όπου “κόσμος” είναι ό,τι αντιλαμβάνεται ο άνθρωπος.

Στην πρώτη περίπτωση μπορεί ο “εξωκόσμιος” να αντιλαμβάνεται την παρουσία μας, μπορεί και όχι. Αν δεν αντιλαμβανόμαστε αλλήλους, τότε ζούμε σε δύο διαφορετικούς κόσμους και τελείωσε. Αν μας αντιλαμβάνεται έστω και αμυδρά ή υπάρχει πιθανότητα να τον αντιληφθούμε εμείς στο μέλλον, τότε οι κόσμοι μας αλληλεπιδρούν και έχει και ο “εξωκόσμιος” δικαίωμα να ορίσει την πέτρα, αν την βλέπει. Σε αυτή την περίπτωση υπάρχει μία αντίληψη για την πέτρα ριζικά διαφορετική από την δική μας, άρα τίθεται σε αμφιβολία η δική μας αντίληψη. Ειδικά αν υπάρχουν, π.χ., δέκα διαστάσεις και ο “εξωκόσμιος” αντιλαμβάνεται και τις δέκα, σε αντίθεση με εμάς που αντιλαμβανόμαστε τις τέσσερις, τότε ο “εξωκόσμιος” έχει σαφώς καλύτερη αντίληψη της πραγματικότητας.

Στην δεύτερη περίπτωση ο “εξωκόσμιος” μπορεί να συγκατοικεί στον ίδιο χωρόχρονο με εμάς αλλά να μην βιώνει, για παράδειγμα, το πέρασμα του χρόνου, να ζει δηλαδή σε ένα στατικό σύμπαν τεσσάρων διαστάσεων, όπου η πέτρα (ένα σημείο της τέλος πάντων) υπάρχει στο σημείο (xεδώ, yεδώ, zεδώ, tτώρα), όπου το “εδώ και τώρα” είναι αυτά που βιώνω εγώ. Ο κόσμος του για μας που έχουμε ζήσει την σάρωση του άξονα του χρόνου θα είναι πολύ πληκτικός και δυσκολευόμαστε να καταλάβουμε πως ο στατικός αυτός “εξωκόσμιος” μπορεί να σκέπτεται, αν και πολλοί από εμάς δεν θα έπρεπε να έχουν τέτοιο πρόβλημα αφού πιστεύουν σε τέτοιους “εξώκοσμους”, όπως ο θεός, οι άγγελοι, οι ψυχές, κλπ. Μπορεί ακόμα να μην είναι στατικός αλλά να βιώνει την σάρωση του αντίστροφου χρόνου ή της διάστασης x, ή μίας διάστασης η οποία μπορεί να είναι συνδυασμός των άλλων, ή την σάρωση δύο ή περισσοτέρων διαστάσεων ταυτοχρόνως. Σε κάθε περίπτωση (εκτός ίσως από του αντεστραμμένου βέλους του χρόνου) είναι αδύνατον να συμφωνήσουμε – ακόμα και αν καταφέρναμε να επικοινωνήσουμε και να συνεννοηθούμε – με αυτό το ον ότι “εδώ υπάρχει τώρα μία πέτρα”.

Αφού λοιπόν υπάρχει έστω και μία αντίληψη του κόσμου στην οποία η πέτρα δεν υπάρχει ως αυθύπαρκτη οντότητα, αυτό σημαίνει ότι δική μου πραγματικότητα τίθεται σε αμφιβολία.

Αν για την πέτρα, η οποία είναι ένα χειροπιαστό αντικείμενο, είναι τόσο θολή η κατάσταση, τότε τι να πούμε για το φως? Το φως - αν δεν έρθει να πέσει πάνω στα μάτια μας ή στο όργανο ανίχνευσης που έχουμε επινοήσει – δεν έχουμε καμία πιθανότητα να το καταλάβουμε. Όσο για την φύση του, ισχύουν τα ίδια σχεδόν όπως με την πέτρα.

Για την δικαιοσύνη και το καλό ό,τι και να πούμε μετά από όλα αυτά θα είναι αστείο…

 Σωτήρης Κατσιμίχας

9-11-2005

35. Δεν πρεπει να ξεχναμε την αρχη της οικονομιας του Οκκαμ, ( αρχη που ειχε ηδη εκφρασει σαφως ο Αριστοτελης στα Αναλυτικα Υστερα ) : Με αλλα λογια, οταν ακουμε ποδοβολητα, εαν υποθετουμε οτι ειναι ζεβρες και οχι αλογα, και στοιχηματιζουμε αναλογως, θα πεθανουμε απο την πεινα πριν προλαβει να μας εξαλειψει η φυσικη επιλογη...Αν καποιος αρεσκεται σε εξω-φρενικες και εξω-κοσμικες υποθεσεις εκτος των συγχρονων επιστημονικων θεωριων, μπορει να συνεχισει να το κανει αλλα μονον οσο αυτο ειναι τζαμπα , οσο δηλαδη αποφευγει επιμελως να βαλει τα χρηματα του οπου ειναι το στομα του ( Αγγλοσαξωνικη παροιμια : Put your money where your mouth is.) Αλλα αν θελουμε σωνει και καλα να κανουμε υποθεσεις πιο πολυπλοκες απο τα ιδια τα φαινομενα, γιατι να μην καταφυγουμε στην παλια και δοκιμασμενη μεθοδο του παπαδαριου, που παρεχει και αρτον σημερον και παντεσπανι αυριον? Υποθετουμε λοιπον το πιο πολυπλοκο ον που μπορουμε, η και δεν μπορουμε, να φανταστουμε, τον λεγομενο "θεο", και ολα απλοποιουνται ως δια μαγειας. Αυτο που συμβαινει στην εποχη μας ειναι να παρουσιαζεται ο μεταφυσικος (και θεολογικος) αντιορθολογισμος μεταμφιεσμενος υπο τον μανδυα της συγχρονης επιστημης. Θα επρεπε βεβαια να το περιμενει κανεις. Το φοβικο και δειλο υποστρωμα του ανθρωπινου μυαλου μας χρησιμοποιησε, χωρις αιδω, και την τεχνη και την φιλοσοφια οταν αυτες ηταν της μοδας, γιατι τωρα να μην χρησιμοποιησει και την επιστημη? Οπου φυσαει ανεμος...Και μαλιστα σημερα αυτο ειναι πολυ πιο ευκολο απο ποτε αλλοτε, γιατι η συγχρονη φυσικη χρησιμοποιει περιτεχνες εννοιες που προσφερονται σε παραλλαγες και παρερμηνειες: χωροι πολλων "διαστασεων", κβαντικες πιθανοτητες, κοσμολογικη "σκοτεινη" υλη... Η "εκλαικευμενη" επιστημονικη παραφιλολογια βριθει απο υλικο για τον δυστυχο τον Γιαννη που με τα λογια χτιζει ανωγια και κατωγια, αλλα τελικα συνεχιζει να ζει στα σκοτεινα υπογεια...
   Μπορει να υπαρχουν αλλες μορφες ζωης στο συμπαν με διαφορετικη χημικη συσταση απο τις γηινες ? Η πραγματικη επιστημη δηλωνει οτι ειναι εντελως απιθανο να μην υπαρχουν. Σημαινει αυτο τιποτε για την συγχρονη επιστημονικη θεωρια μεσω της οποιας αντιλαμβανομαστε την υπαρξη της πετρας ? Απολυτως τιποτε. Προφανως και ενας ανωτερος επιστημονικα πολιτισμος θα εχει μια πιο πληρη, και συνεπως διαφορετικη, επιστημονικη αντιληψη για την πετρα. Αλλα αυτο δεν σημαινει τιποτε για την ιδια την πετρα, για το εαν η πετρα ως πραγμα/ον/ουσια/κ.τ.λ/κ.τ.λ.  υπαρχει η δεν υπαρχει. Η πετρα λοιπον δεν υπαρχει για τον ανθρωπο, υπαρχει για τον εαυτο της...
   Μπορει να υπαρχουν αλλες χωρικες διαστασεις τις οποιες δεν αντιλαμβανομαστε ? Η πραγματικη επιστημη δηλωνει οτι αυτο ειναι πιθανο αλλα και αρκετα επιθυμητο απο θεωρητικη αποψη, γιατι αυτες οι χωρικες διαστασεις θα μπορουσαν να ειναι πολυ μικρες για να ειναι αντιληπτες, και μια ενδεχομενη υπαρξη τους θα ερμηνευε με ενιαιο - αρα περισσοτερο ικανοποητικο - τροπο τις διαφορες φυσικες δυναμεις. Σημαινει αυτο τιποτε για την συγχρονη επιστημονικη θεωρια μεσω της οποιας αντιλαμβανομαστε την κινηση των μακροσκοπικων υλικων αντικειμενων χρησιμοποιωντας ενα χωρο τριων διαστασεων? Απολυτως τιποτε. Προφανως και ενα μακροσκοπικο υλικο αντικειμενο θα θεωρειται οτι διασχιζει και τις επιπλεον χωρικες διαστασεις κινουμενο απο ενα σημειο σε ενα αλλο. Αλλα αυτο δεν σημαινει οτι οι τρεις διαστασεις του χωρου που χρησιμοποιουμε σημερα θα γινουν λιγοτερο "πραγματικες" η θα παψουν να υπαρχουν, δεν σημαινει οτι η χρηση τους θα παρει εναν χαρακτηρα αναλογο με χρηση του ζωγραφικου χωρου απο εναν ζωγραφο η του ψυχολογικου χωρου απο εναν ψυχολογο, δεν σημαινει οτι ο χωρος που χρησιμοποιουμε σημερα θα μετατραπει σε εναν φανταστικο χωρο οπως ο χωρος των ονειρων η των παραισθησεων. Η εξελιξη της φυσικης επιστημης δεν καταργει την φυσικη πραματικοτητα . Ενα φυσικο φαινομενο, π.χ. η βαρυτητα, δεν γινεται λιγοτερο "πραγματικο" επειδη η δικη μας γνωση για αυτο μεγαλωνει και η δικη μας θεωρια μεταβαλλεται. Η βαρυτητα του Αριστοτελη, του Φιλοπονου, του Γαλιλαιου, του Αινσταιν, ειναι η ιδια βαρυτητα. Η βαρυτητα λοιπον δεν υπαρχει για τον ανθρωπο, υπαρχει για τον εαυτο της.
   Το πιο θλιβερο στην ανθρωποκεντρικη/σοφιστικη/μεταφυσικη παραχαραξη της επιστημονικης μεθοδου ειναι η παντελης αγνοια της ιστοριας των επιστημων. Ο πραγματικος επιστημονας δεν ειναι ενας μαγος η ενας ταχυδακτυλουργος που εμφανιζει και εξαφανιζει φυσικες οντοτητες κατα βουλησιν αλλαζοντας τις θεωριες σαν τα πουκαμισα και πολλαπλασιαζοντας τις υποθεσεις επ απειρον. Ο πραγματικος επιστημονας επιθυμει διακαως να εκπλαγει και προσπαθει με ολες του τις δυναμεις να διαψευσει την συγχρονη θεωρια προς οφελος μιας νεοτερης και καλλιτερης. Αμφιβαλλει για την φυσικη θεωρια αλλα οχι για την φυσικη πραγματικοτητα. Ειναι ενας τολμηρος αλλα και συνετος κατασκευαστης νοητικων εργαλειων που σκοπο εχουν μια οικονομικη περιγραφη του συμπαντος. Γνωριζει καλλιτερα απο τον σκεπτικιστη σοφιστη μας οτι οι φυσικες του θεωριες ειναι προσφατα νοητικα περιτυλιγματα και εχουν ημερομηνια ληξεως. Αλλα τις καταβροχθιζει με μεγαλη ικανοποιηση - και χαρα - γιατι αλλιως θα πεθαινε απο την πεινα.
   Οταν ακουμε ποδοβολητα, υποθετουμε οτι ειναι αλογα και οχι ζεβρες...

Χάρακας

13-11-2005

 

 
36. Από την κριτική που δέχεται για την ώρα η γνωσιολογική θεωρία της κατηγοριοποίησης (ή αυτό που ονόμασα ρεαλισμό της φυσικής επιλογής) νομίζω ότι μόνο η εξής θα μπορούσε να είναι έγκυρη: “Ας δηλώσει λοιπόν ο σοφιστής μας αν θα μπορούσε να υπάρξει κάποιο γεγονός, και ποιο θα ήταν αυτό, που θα τον ανάγκαζε να παραδεχτεί ότι σφάλλει, να παραδεχτεί δηλαδή ότι όντως υπάρχει αντικειμενική πραγματικότητα ανεξάρτητη από την ύπαρξη η μη του ανθρώπου και του ίδιου.”.

Η τεκμηριωμένη επιστημονική μέθοδος προβλέπει την επιβεβαίωση ή απόρριψη μιας θεωρίας ανάλογα με την επιτυχία της στην περιγραφή συμβάντων και στην πρόβλεψη μελλοντικών γεγονότων. Εδώ όμως δεν πρόκειται για μια θεωρία που οδηγεί στη δημιουργία ενός μοντέλου, μέρους της, κατά συνθήκη, πραγματικότητας. Αφού πρόκειται για μια θεωρία της διαδικασίας κατασκευής θεωριών ή περιγραφής της διαδικασίας της ανθρώπινης γνώσης (cognition) νομίζω ότι το κριτήριο της χρησιμότητάς της μπορεί να είναι μόνο το εύρος της εφαρμογής της. Η τρέχουσα γνωσιολογία δεν μπορεί να εξηγήσει την σκέψη και την συμπεριφορά εκατομμυρίων ανθρώπων που ενώ διαθέτουν τον ίδιο εγκέφαλο με τους υπόλοιπους, διαλέγουν να συμπεραίνουν συμπεράσματα που δεν προκύπτουν από την λεγόμενη κοινή λογική. Ο ορθός λόγος, όσο αυτονόητος και να είναι για το σύγχρονο μοντέλο της επιστημονικής σκέψης, φαίνεται ότι δεν ισχύει διαρκώς ούτε είναι υποχρεωτικός σε όλους τους τομείς σκέψης και για όλους τους ανθρώπους. Πώς μπορεί λοιπόν να εξηγηθεί ότι άνθρωποι, κατά τα άλλα έμπειροι και καθ’ όλα επιτυχημένοι επαγγελματικά ή ακόμα και επιστημονικά, μπορεί να συμμετέχουν σε θρησκευτικές τελετουργίες, να απευθύνονται σε μάγους για θεραπείες ασθενειών ή να φοβούνται ειλικρινά φανταστικές οντότητες; Είναι δυνατό να έχουν ελλιπείς διανοητικές λειτουργίες επιλεκτικά; Σε κάποιους τομείς να είναι έξυπνοι και σε άλλους ανόητοι και αντιστρόφως κατά χρονικά διαστήματα;

Ο ίδιος ο Νεύτων παράλληλα με τις μελέτες του στα μαθηματικά και στη φυσική που αποτελούν παράδειγμα ορθολογισμού, είχε εμπλακεί στην μελέτη της Αλχημείας και της Αγίας Γραφής, της Αποκάλυψης, επειδή θεωρούσε ότι εκεί βρίσκονταν η “αλήθεια”. Ήταν πεπεισμένος ότι όλη η δυνατή γνώση είχε ήδη αποκτηθεί από τους αρχαίους μέσω των προφητών του θεού. Θεωρούσε πως αυτές οι μελέτες του ήταν σημαντικότερες από τα μαθηματικά και τη φυσική και ότι ακόμα και η δική του εργασία ήταν ανάκτηση παλιότερης γνώσης. Πίστευε ότι οι αριθμοί βρίσκονταν στο κέντρο της δημιουργίας και πως ο Πυθαγόρας είχε αποκτήσει αυτές τις γνώσεις του από τον ίδιο τον Μωυσή τον οποίο είχε συναντήσει (!) στη Σιδώνα. Μάλιστα, για να γεφυρώσει την υποτιθέμενη χρονική απόσταση ανάμεσα στους δύο άνδρες, δημιούργησε ένα δικό του σύστημα χρονολόγησης που βασιζόταν στις γνώσεις του για την Αίγυπτο και το οποίο είχε αποτέλεσμα να μετατοπίσει προς τα πίσω την ελληνική ιστορία κατά πεντακόσια χρόνια! Πως μπορούν, λοιπόν, να συμβιβαστούν οι δύο πτυχές της σκέψης του; Η τρέχουσα γνωσιολογική θεωρία αδυνατεί να το κάνει γιατί είναι υποχρεωμένη να τον περιγράψει είτε ως ορθολογιστή είτε ως εσωτεριστή (για να μην ειπωθεί τίποτα χειρότερο) όπου το ένα αποκλείει το άλλο.

Όμως η παραδοχή ότι η ταξινόμηση των όντων του σύμπαντος σε κατηγορίες και που η διατήρηση ή η καταστροφή αυτών των κατηγοριών εξαρτάται από την χρησιμότητά τους στον κάθε άνθρωπο, προσφέρει μια ευρύτερη και επαρκή εξήγηση. Η συνάντηση του Πυθαγόρα με τον Μωυσή δεν ήταν λιγότερο “πραγματική” για τον Νεύτωνα από ότι η κίνηση των πλανητών. Και τα δυο απλώς τα είχε ταξινομήσει στην ίδια κατηγορία των πραγματικών όντων. Όμως το βιβλίο του, η "Φιλοσοφία της Φύσης και Αρχές Μαθηματικών" αποδείχθηκε ιδιαίτερα χρήσιμο σε αναγνώριση και χρήμα για τον ίδιο ενώ δεν έγινε το ίδιο με τις άλλες, πολύ λιγότερο αξιοπρεπείς σήμερα, μελέτες του. Έτσι, παρόλο που σ' αυτές τις μεταφυσικές μελέτες φαίνεται ότι πίστευε περισσότερο από ότι στον ορθολογισμό, τελικά έγινε γνωστός για αυτό και όχι για τις πρώτες. Γιατί αυτό και τον ίδιο ΩΦΕΛΗΣΕ και τους άλλους.

Βέβαια ο Νεύτων και ο διχασμός της σκέψης του είναι ένα ακραίο παράδειγμα που μπορεί να εξηγηθεί εύκολα με την θεωρία των κατηγοριών. Η ανθρώπινη σκέψη τις περισσότερες φορές πελαγοδρομεί στην γκρίζα περιοχή πολύ κοντά στα όρια του φωτός του ορθολογισμού και του σκότους του παραλογισμού. Είναι ευκολότερο να αναγνωρίσουν και να ταξινομήσουν, με ωφέλιμο για τον εαυτό τους τρόπο οι άνθρωποι, τα όντα του σύμπαντος που είναι πολύ διαφορετικά μεταξύ τους και οι επιπτώσεις της επιλογής τους προκύπτουν γρήγορα. Όμως δεν είναι καθόλου εύκολο να κάνουν ωφέλιμη ταξινόμηση όταν τα αποτελέσματα δεν είναι άμεσα και προφανή. Σε πολλές περιπτώσεις δεν υπάρχουν και δεν θα υπάρξουν ποτέ τέτοιες έντονες διαφορές. Έτσι δεν είναι καθόλου εύκολο να εντοπίσουν οι άνθρωποι την “αλήθεια” και την “πλάνη” όταν η επιλογή μεταξύ τους δεν έχει άμεσες και σημαντικές επιπτώσεις πάνω τους. Έτσι εξηγείται και η παρατεταμένη διατήρηση μη ορθολογιστικών ιδεών από ανθρώπους και από κοινωνίες για μεγάλες χρονικές περιόδους, μέχρι και αν ποτέ συμβεί, να έρθουν σε σύγκρουση με τον μηχανισμό της φυσικής επιλογής. Έτσι η δήλωση ότι: "Η αληθεια και η δοξα, μας λεει ο Παρμενιδης, διαδεχονται η μια την αλλη σαν την μερα με την νυχτα, αλλα ενα ον μπορει να βρισκεται στην περιοχη η της μιας η της αλλης. Δεν υπαρχουν για την αληθεια ζωνες λυκαυγους η λυκοφωτος..." μάλλον αποτελεί ευσεβή πόθο. 

Οκκαλίδης

15-11-2005

 

37. Σε απάντηση των παρεμβάσεων 32 και 33 εγώ δεν βρίσκω ενδείξεις ούτε για συστηματική επικράτηση των καλύτερων πολιτισμών ούτε για το αντίθετο. Το παράδειγμα το οποίο αναφέρει ο κύριος Οκκαλίδης εμπίπτει μάλλον στις εξαιρέσεις.

Σε σχέση με την παρέμβαση 35: εγώ δεν είπα ποτέ ότι πιστεύω σε εξωγήινους και εξωκοσμίους. Χρησιμοποίησα αυτά τα φανταστικά όντα για να γίνει περισσότερο κατανοητή η θέση μου ότι η ανθρώπινη σκοπιά ίσως δεν είναι μοναδική, αλλά τελικά όσο πιο κατανοητός προσπαθώ να γίνω τόσο περισσότερο περιπλέκεται η κατάσταση. Και αυτό συμβαίνει γιατί ο “πραγματικός επιστήμων” δεν διαβάζει προσεκτικά τις παρεμβάσεις μου.

Ως προς την ουσία, δεν αμφισβητώ (με την επιφύλαξη πάντα του δαίμονος και του ονείρου) ότι, εφόσον βλέπουμε την πέτρα, “κάτι υπάρχει εκεί”. Όπως και οι άνθρωποι του σπηλαίου του Πλάτωνος δεν αμφισβητούσαν ότι οι προβολές που έβλεπαν στον τοίχο “ήταν κάτι”. Το θέμα είναι αν αυτό το κάτι είναι η πραγματικότητα. Αν ορίσουμε ότι “αυτό που αισθάνομαι είναι πραγματικότητα τότε ασφαλώς και είναι πραγματικότητα, αλλά δεν νομίζω ότι λύσαμε κάποιο ζήτημα με αυτόν τον τρόπο. Αν ορίσουμε ότι: “τα αντικείμενα των οποίων η σκιά προβάλλεται στον τοίχο είναι πραγματικότητα και “αυτό που αισθάνομαι είναι οι προβολές στον τοίχο, χωρίς να μπορώ να υποψιαστώ ότι αυτές οι προβολές προέρχονται από τρισδιάστατα αντικείμενα, τότε σίγουρα αυτό που αισθάνομαι απέχει πολύ από την πραγματικότητα. Για να κάνω πιο ισχυρό το παράδειγμα έστω ότι ένας άνθρωπος του σπηλαίου, ο οποίος έχει γεννηθεί και ζήσει όλη του την ζωή στο σπήλαιο, έχει κληρονομήσει από τους προγόνους του την θεωρία ότι οι προβολές στον τοίχο προέρχονται από μετατοπίσεις υγρών στο εσωτερικό του τοίχου. Αν ο άνθρωπος αυτός καταφέρει και βγει από το σπήλαιο και δει την πραγματικότητα και καταλάβει ότι οι προβολές δεν οφείλονται σε υγρά μέσα στον τοίχο, τότε θα πει απλώς ότι αλλάζω θεωρία, αλλά η πραγματικότητα που πιστεύω παραμένει η ίδια” ή θα πει ότι “αυτά που πίστευα δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα”; Δηλαδή για να έχει και η συζήτησή μας ουσία και να μην μιλάμε τόσον καιρό για έναν ορισμό θα πρέπει να υπάρχει ένα όριο παραμόρφωσης της πραγματικότητας πέρα από το οποίο δεν έχει νόημα να μιλάμε για ύπαρξη της πέτρας ή των προβολών στον τοίχο, ή – για να έλθουμε και σε πραγματικά ιστορικά παραδείγματα – για την ύπαρξη του ουρανίου θόλου στην οποία ήταν στηριγμένη όλη η αστρονομία των αρχαίων ή για την ύπαρξη του αιθέρα στην οποίαν στήριζαν σχεδόν όλες τις θεωρίες τους οι φυσικοί μέχρι και τον Maxwell, ο οποίος χωρίς τον αιθέρα δεν θα είχε επινοήσει τις εξισώσεις του ηλεκτρομαγνητισμού.

Αυτός όμως δεν είναι ο μεγαλύτερός μου φόβος, γιατί ό,τι παράδειγμα και να φέρω εγώ θα είναι, ως γήινο, περιορισμένο. Ο μεγαλύτερός μου φόβος είναι μήπως υπάρχουν περιπτώσεις αντίληψης της πραγματικότητας πολύ πιο ριζικά διαφορετικές από την δική μου, για αυτό και ο λόγος περί εξωκοσμίων στην προηγούμενή μου παρέμβαση. Τονίζω όμως ότι η χρήση των εξωκοσμίων είναι απλώς βοηθητική στην σκέψη μου. Και χωρίς αυτούς και με μόνη την δυνατότητα ύπαρξης ριζικά διαφορετικής αντίληψης για την πραγματικότητα όλα όσα είπα ισχύουν απαράλλακτα.

Τέλος, η πέτρα όσο και αν ακούγεται περίεργο στον “πραγματικό επιστήμονα” υπάρχει για τον άνθρωπο και πιο συγκεκριμένα για τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά: ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΜΕΤΡΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟΣ. Και αυτό γιατί ο άνθρωπος την έχει ορίσει και μόνον αυτός μπορεί να εξηγήσει τι είναι η πέτρα. Χωρίς την αναφορά στον άνθρωπο πάλι υπάρχει κάτι, αλλά όχι η πέτρα την οποία έχει ορίσει ο άνθρωπος. Αυτό ισχύει πολύ περισσότερο για την βαρύτητα, η οποία είναι μία θεωρία του ανθρώπου. Και πάλι χωρίς τον άνθρωπο υπάρχει ένα φαινόμενο, αλλά όχι η βαρύτητα. Παραδείγματα:

  1. Ένα κομμάτι μάρμαρο είναι πέτρα; Εγώ λέω ναι, ένας συνεργάτης μου εδώ λέει κατηγορηματικά όχι.
  2. Πριν ανακαλύψουμε ότι η φάλαινα είναι θηλαστικό είχε βράγχια; Για τους περισσότερους ανθρώπους μάλλον ναι.
  3. Επειδή η δράση από απόσταση είναι μία δύσκολη σύλληψη για τον άνθρωπο είχε προταθεί, μετά την επινόηση της θεωρίας του Newton, η ύπαρξη ενός είδους ακτινοβολίας από τα όρια του σύμπαντος προς τα μέσα, η οποία δημιουργούσε μία πίεση σε όλα τα αντικείμενα. Ένα αντικείμενο μακριά από άλλα δέχεται ομοιόμορφη πίεση με αποτέλεσμα η συνισταμένη δύναμη σε αυτό να είναι μηδέν. Αν όμως παρεμβληθεί ένα άλλο αντικείμενο τότε η ακτινοβολία εξασθενεί ανάλογα με την μάζα και αντιστρόφως ανάλογα με το τετράγωνο της απόστασης και άρα θα υπάρχει μία ώση του αντικειμένου από την αντίθετη πλευρά προς το δεύτερο αντικείμενο. Αυτή είναι μία θεωρία η οποία, αν και λανθασμένη θα μπορούσε να επικρατήσει για κάποιο διάστημα. Τι θα λέγαμε εκείνο το διάστημα για την βαρύτητα. Θα υπήρχε για τον άνθρωπο ή για τον εαυτό της; Επίσης υπήρχε βαρύτητα πριν τον Newton;
  4. Αντίθετα ο αιθέρας υπήρξε για τον άνθρωπο μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα; Μέχρι τότε οι πραγματικοί επιστήμονες υποστήριζαν ότι ο αιθέρας υπάρχει και το γεγονός ότι οι θεωρίες για αυτόν αλλάζουν δεν σημαίνει τίποτα για αυτόν γιατί ο αιθέρας δεν υπάρχει για τον άνθρωπο, υπάρχει για τον εαυτό του
  5. Ο θεός υπάρχει για το 95% των ανθρώπων. Αν έχουμε δικαίωμα να μιλάμε για αντίληψη της πραγματικότητας από τον άνθρωπο τότε πρέπει να δεχθούμε ότι ο θεός υπάρχει και το γεγονός ότι οι θεωρίες για αυτόν αλλάζουν δεν σημαίνει τίποτα για αυτόν γιατί ο θεός δεν υπάρχει για τον άνθρωπο, υπάρχει για τον εαυτό του…

Παρεπιμπτώντος, όταν ακούμε ποδοβολητά υποθέτουμε ότι είναι η τηλεόραση του γείτονα, αλλά δεν παίρνουμε και όρκο…

Σωτήρης Κατσιμίχας

19-11-2005

38. 

1.  Οταν αναφερομαστε σε μια θεωρια της πραγματικοτητας, (η οποια ειναι το μονο μετρο που μπορει να υπαρξει για το "τι υπαρχει" η οχι), εννοουμε μια επιστημονικη θεωρια. Και μια επιστημονικη θεωρια υποκειται και η ιδια σε ορισμενα κριτηρια υπαρξης. Η θεωρια οτι υπαρχει ενας δαιμονας που δολιως η οχι μας υποβαλλει μια πλασματικη αντιληψη για την πραγματικοτητα, η θεωρια οτι δεν ζουμε παρα σε ενα ονειρο η σε μια τελεια virtual reality, η θεωρια οτι υπαρχει το πιο πολυπλοκο ον που μπορει, η και δεν μπορει, να φανταστει κανεις και το οποιο μπλα μπλα μπλα, ο infamous επιλεγομενος "θεος", αυτες οι θεωριες δεν ειναι "υπαρχουν" με την εννοια οτι δεν ειναι επιστημονικες θεωριες. Μπορει να τις πιστευουν καποιοι, ακομη και το 95% η το 99% των ανθρωπων, αλλα, οπως ακομη και ο αρχισοφιστης Σωκρατης ελεγε πολυ σωστα, μας ενδιαφερει η γνωμη των επαιοντων και οχι των πολλων. Δεν ειναι θεμα δημοκρατιας, για να ψηφισουμε, ουτε θρησκειας, για να παρουμε ορκο. Αλλα πρεπει να "συμβιβαστουμε" με το γεγονος οτι, οπως αναφερεται στην παρεμβαση 24 αν την διαβασει κανεις προσεκτικα, δεν ειναι επισης ουτε θεμα μαθηματικων. Αρα η απολυτη βεβαιοτητα, η μαθηματικου τυπου βεβαιοτητα,(που ειναι φυσικο οτι θα ειχε την ψυχολογικη αναγκη να νιωσει καποιος εαν κατατρεχοταν απο υπαρξιακα η μεταφυσικα φαντασματα), ειναι - ευτυχως - ανεφικτη. Ευτυχως, γιατι "η αμφιβολια γενναει την γνωση και η γνωση την αμφιβολια". Αλλα η αμφιβολια για την επιστημονικη θεωρια, οχι η αμφιβολια για την πραγματικοτητα. Η πρωτη ειναι δημιουργικη και γονιμη, η δευτερη ψυχικα αποδιοργανωτικη, αυτοκαταστροφικη και στειρα.

     2.  Ας μεταφερουμε λοιπον την συζητηση απο την φιλοσοφικη οντολογια στην γνωσιολογια και την επιστημολογια. Η "βαρυτητα" του Νευτωνα και η "βαρυτητα"  του Αινσταιν ειναι το ιδιο πραγμα? Ο "πραγματικος επιστημων" λεει οτι η επιστημονικη θεωρια ειναι διαφορετικη αλλα το φυσικο ον/φαινομενο ειναι το ιδιο. Και μαλιστα, η θεωρια ειναι θεμελιωδως διαφορετικη, επαναστατικα διαφορετικη. Η εικονα της πραγματικοτητας που μας δινει η επομενη θεωρια ειναι απειρως παραμορφωμενη σε σχεση με την εικονα που μας εδινε η προηγουμενη. Και ειναι υποχρεωμενη να ειναι θεμελιωδως διαφορετικη, επαναστατικα διαφορετικη οποια επομενη θεωρια θελει να αντικαταστησει την προηγουμενη. Αλλα αυτο δεν σημαινει απολυτως τιποτε για την ιδια την βαρυτητα, την βαρυτητα για τον εαυτο της. Η βαρυτητα δεν αλλαζει οποτε αλλαζει η θεωρια μας για αυτην. Η βαρυτητα ειναι μια και μονη, παρα το οτι και εμεις οι ανθρωποι αλλαζουμε και τα ειδικα εκεινα σχηματα στο μυαλο μας που αποκαλουμε επιστημονικες θεωριες επισης αλλαζουν. Το επιστημονικο καλειδοσκοπιο μας παραμορφωνει και πολλαπλασιαζει τις εικονες της πραγματικοτητας με καθε περιστροφη της ιστοριας των επιστημων, αλλα η πραγματικοτητα ειναι εκει, ιδια και απαραλαχτη, μια και μονη. Οπως αναφερεται στην παρεμβαση 11, δυστυχως για τους σοφιστες και τους εφοριακους, ο Κοσμος ειναι μονον ενας! 
     3.  Κανεις δεν αρνειται τα επιστημολογικα προβληματα που προκυπτουν απο οποιονδηποτε ορισμο, αρα και απο τον ορισμο των οντων/πραγματων απο μια επιστημονικη θεωρια . Καποιες οντοτητες που καποτε αντικατασταθηκαν απο μια επομενη επιστημονικη θεωρια, μπορει να επανελθουν. Η δραση/συσχετισμος απο αποσταση της προνευτωνιας φυσικης ,π.χ., υπο καποια περιορισμενη εννοια ισως απανταται παλι στην κβαντικη μηχανικη, ενω ειχε εξαλειφθει προηγουμενως στην σχετικοτητα. Ειναι ο αιθερας ενα ον/πραγμα ? Ο "πραγματικος επιστημονας", αν ειναι ο Μαξγουελ μπορει να πει ναι, αν ειναι ο Αινσταιν μπορει να πει οχι, αν ειναι ο Ντιρακ μπορει να πει παλι ναι, κ.τ.λ. Το πειραμα της μετρησης της ταχυτητας του φωτος σε σχεση με την περιστροφη της γης μπορει να πει οχι, το πειραμα της μετρησης της κοσμικης ακτινοβολιας υποβαθρου σε σχεση με την διαστολη του συμπαντος μπορει να πει παλι ναι, κ.τ.λ. Ειναι οι μαυρες τρυπες κβαντικα σωματα? Ειναι οι ιοι ζωντες οργανισμοι? Πολλα παρομοια επιστημολογικα και γνωσιολογικα προβληματα θα μπορουσε να απαριθμησει κανεις. Αλλα τα προβληματα αυτα δεν ελλατωνουν κατ ελαχιστον την ρεαλιστικη φιλοσοφικη σταση του "πραγματικου επιστημονα" που δεν παει για δημαρχος και αρα λιγο τον ενδιαφερει η γνωμη των πολλων, και το ευηκοο ακουστικα η το ευπεπτο γευστικα η το παρηγορο ψυχολογικα των επιχειρηματων που απευθυνονται στους υπηκοους του λαοπλανου σοφιστη μας. Το οτι στο καλοκαιρινου σινεμα εργακι << Εγω ειμαι Εγω, και για Ολα τα Αλλα σταχτη και μπουρμπερη>>, που προβαλλεται τζαμπα στην ατομικιστικη εποχη και στον φιλοσοφικο χειμωνα οπου ζουμε, υπαρχουν δυστυχως τοσοι πολλοι θεατες, ισως πραγματικα δεν θα επρεπε να μας εκπληττει. Ο "πραγματικος φιλοσοφος" θα πρεπει να θεωρει αναμενομενη μια μεγιστη θεαματικοτητα των ψυχολογιστικων, υπαρξιακων και μεταφυσικων θεωριων ( και των φαινομενολογικων γνωσιακων θεωριων απο την οπτικη του πρωτου προσωπου - Εγω αντιλαμβανομαι,  Εγω υπαρχω, κ.τ.λ.) που διαγειρουν τις κατωτερες στοιβαδες του κεντρικου νευρικου συστηματος των μεταπιθηκων. Ποσον μαλλον που σημερα ο ζαλισμενος θεατης, απο τις αλλεπαλληλες τηγανιες στο κεφαλι που του καταφερει ο "πραγματικος επιστημονας" της συγχρονης ταχυτατης επιστημονικης εξελιξης, εχει απωλεσει ο δυστυχος και τα ελαχιστα κυτταρα του ορθολογισμου στις ανωτερες στοιβαδες που του ειχαν απομεινει. Σπαζουν τα ταμεια, και τα μυαλουδακια των παιδιων μας, οι μεσαιωνικες μαγικες κινηματογραφικες μπουρδες, γεμιζουν τα πουγκια τα μεταμοντερνα παπαδαρια του τυπου new age και scientology. Με δυσκολια μπορει κανεις να νουθετησει εναν νεο που βρισκεται πολυ ευκολα "μπλεγμενος" στον συγχρονο πολυπλοκο κοσμο να δεχθει την "πεζη" τρεχουσα επιστημονικη αποψη για την πραγματικοτητα που μας προσφερει η αντιστοιχη "γκρι και κρυα" επιστημονικη κοινοτητα. Αλλα πρεπει παντοτε να προσπαθει κανεις, μηπως και γλυτωσει κανενας δυστυχος νεος απο την "αποψη" της κοινοτητας του παπαδαριου, η οποιων αλλων παραληλουντων φοβικων ανθρωπων, που απατωντες η αυταπατωμενοι απατουν εαυτους και αλληλους συστηματικα και ανελειπως . Ο φρικτα μειοψηφων "πραγματικος φιλοσοφος" ειναι λοιπον υποχρεωμενος, στην αναζητηση και αποκαλυψη της αληθειας, να στραφει εναντιον των εκουσιων η ακουσιων μεταμφιεσεων του ορθου λογου, ακομα και αν αυτες ακολουθουνται απο την θλιβερη πλειοψηφια του 95% η 99% των ανθρωπων - αυτων των σιχαμενων μετασκουληκιων που καταβροχθιζουν τον εγκεφαλο τους οπως και το ενα το αλλο, οπου θελει να βασισει την θεωρια του για την αληθεια ο παντα μοδατος λαοπλανος σοφιστης μας. Αυτα τα "καινα δαιμονια" που εχουν σημερα τοση εμπορικη επιτυχια, μεσω των οποιων η Παρμενιδεια ενοτητα παρουσιαζεται ως αλλη μια σουπα plat du jour, λιγοτερο η περισσοτερο ευγευστη, αυτα προοσπαθουν ο "πραγματικος φιλοσοφος" και ο "πραγματικος επιστημονας" να καταπολεμησουν. Δεν αρνουνται πως υπαρχουν ευγενεστατοι, ανιδιοτελεστατοι, συμπαθεστατοι, καλοροαιρετοι συγχρονοι σοφιστες. Αλλα τα φιλοσοφικα γνησια η νοθα παιδια τους εχουν σημερα μετατραπει σε ευρεως πωλουμενα επικινδυνα εμπορευματα, σε τρομακτικα καταστροφικα "ορκ", και ειναι προ των πυλων του δυτικου πολιτισμου που, πορολα τα αμετρητα εγκληματα του, παρεσχε, ιδιοτελως βεβαια, προσωρινο καταφυγιο στην επιστημονικη αληθεια και τους εραστες της. Στην θαυμασια κοινωνια της αρχαιας Αθηνας οσοι δεν ειχαν ακομη παιδια δεν ψηφιζαν, με το σκεπτικο οτι η σχεση τους με το μελλον της πολης ηταν ακομη περιορισμενη. Για τον ιδιο τον Πρωταγορα, ηταν η πολη και η παιδεια τα ανωτερα αγαθα, και ο φιλοσοφικος λογος σε αυτα απευθυνονταν. Εχουν οι συγχρονοι σοφιστες μας τις ιδιιες ευαισθησιες ? Οταν ανοιγουν μια κονσερβα για να ταισουν τα παιδια τους, τους νοιαζει αν εχει μεσα σκουληκια η οχι ? Για τον "πραγματικο επιστημονα", που γνωριζει οτι το μελλον εχει τουλαχιστον την ιδια σημασια με το παρελθον, ο επιστημονικος λογος εχει νοημα οταν συνεχιζει να προοδευει και να προμηθευει στον "πραγματικο φιλοσοφο" τα εννοιολογικα εργαλεια για μια ενιαια περιγραφη της πραγματικοτητας που θα αφησει ως χρησιμη κληρονομια στα παιδια του. 
      4. Σε σχεση τωρα με το επιστημολογικο μερος, μπορουμε να παρατηρησουμε οτι ο Μαξγουελ απεσυρε τελικα απο την επιστημονικη περιγραφη των ηλεκτρομαγνητικων του κυματων τα περιστρεφομενα εξαγωνικα κελια που τοσο του χρησιμευσαν. Οπως και ο Νευτωνας με τις κοσμικες χωρικες δινες του Καρτεσιου, ο Μαξγουελ δηλωσε, με το θαρρος που διακρινει καθε "πραγματικο επιστημονα", οτι : hypothesis non fingo. Με αλλα λογια, οταν ακουμε ποδοβολητα, ειναι αλογα και οχι ζεβρες. Και ειναι απολυτως αδιαφορο για τον "πραγματικο φιλοσοφο" αν ο ηχος απο τα ποδοβολητα αυτων των αλογων φτανει (η δεν φτανει) στα αυτια του μεσω της τηλεορασης (η του ραδιοφωνου)) της ομορφης (η της ασχημης) γειτονισας του η οχι. Οπως λεει και ο Γκιωνακης (η ο Αυλωνιτης) (η ο Ηλιοπουλος, κ.τ.λ.) : Αλλο το κομφορ, αλλο το ροκφορ. Μην μπερδευουμε την γραβατα με το σωβρακο...

Χάρακας

25-11-2005

39.

1. Οι άνθρωποι είναι “αισθητικο-κινητικοί” (sensory-motor) μηχανισμοί που εξελίχθηκαν αλληλεπιδρώντας με τα όντα του σύμπαντος. Έτσι η διαδικασία κατανόησης του σύμπαντος μέσω της ταξινόμησης μπορεί να έχει αποτελέσματα ΜΟΝΟ σε αντίδραση προς το περιβάλλον. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο κανένα από τα προγράμματα τύπου “συστήματος γνώσης” (knowledge systems) δεν λειτουργεί και δεν μπορεί να λειτουργήσει επαρκώς. Γιατί, μάλλον από κεκτημένη ταχύτητα, ασχολούνται με τις πινακίδες, τα ονόματα των όντων, και βασίζονται σε μια εξομοίωση των όντων του σύμπαντος και όχι στα ίδια τα όντα. Όμως τα προγράμματα αυτά δεν μπορούν να εφαρμόσουν τις γνώσεις τους στο περιβάλλον και να τις διορθώσουν, ΟΠΩΣ ΚΑΝΕΙ ΚΑΘΕ ΝΗΠΙΟ. Και όμως αυτή η εφαρμογή στο περιβάλλον με δοκιμή και λάθος είναι ο μηχανισμός που αξιολογεί και τεκμηριώνει την αξία μιας ταξινόμησης. Είναι ο νοητικός μηχανισμός (cognitive process) που θα δημιουργήσει τάξη, δηλαδή κόσμο.

2. Η μελέτη της διαδικασίας γνώσης της πραγματικότητας των όντων φαίνεται ότι πέρασε από τρία επίπεδα:

α) Την κοινή αντίληψη ότι τα όντα είναι σαφώς διακεκριμένα και έχουν ταυτότητα και ιδιότητες ανεξάρτητα από τον παρατηρητή. Αυτή, κατά την γνώμη μου, απορρίπτεται γιατί δίνει ανεπαρκείς εξηγήσεις για τους ανθρώπινους “παραλογισμούς” (π.χ. την ένταξη άφθονων παραφυσικών εννοιών στην πραγματικότητα) εκατομμυρίων ανθρώπων.

β) Την προτεινόμενη εδώ αρχική άποψη ότι τα όντα δεν έχουν συγγενείς ιδιότητες αλλά ταξινομούνται από τον παρατηρητή σε κατηγορίες. Αν η συγκεκριμένη ταξινόμηση αποδειχθεί χρήσιμη για την επιβίωση του παρατηρητή, τότε αυτός (και πιθανότατα οι απόγονοί του) διατηρούν αυτήν την ταξινόμηση στον συλλογικό νου της ομάδας τους. Έτσι, από διαφορετικές ομάδες, δημιουργούνται διαφορετικές τάξεις των όντων, δηλαδή κόσμοι που μπορεί να είναι μεταξύ τους αντιφατικοί Αυτή η βασική ιδέα του επιλεκτικού ρεαλισμού αντιμετωπίζει το πρόβλημα του (α) αλλά έχει δύο δυσκολίες: Πρώτα ότι προϋποθέτει έναν εγκέφαλο με ισχυρότατη δυνατότητα επεξεργασίας και δεύτερο, προϋποθέτει την χρήση μιας αναπτυγμένης γλώσσας με πλούσιο λεξιλόγιο επιθέτων για όλα τα όντα. Και οι δύο αυτές προϋποθέσεις εκπληρώθηκαν σχετικά πρόσφατα κατά την εξέλιξη του ανθρώπινου είδους.

γ) Για να λυθούν οι δυσκολίες που παρουσιάζει το (β) προτείνεται το εξής: ίσως η ταξινόμηση των όντων από τον αρχικό ανθρώπινο “αισθητικο-κινητικοί” μηχανισμό, να ξεκίνησε με μία μόνο κατηγορία, που θα μπορούσαμε εμείς να ονομάσουμε “κατάλληλο όν”. Αυτή η κατηγορία περιλαμβάνει τα όντα που θεωρούνται ΚΑΘΕ ΦΟΡΑ κατάλληλα για την επίλυση ΕΝΟΣ συγκεκριμένου προβλήματος του παρατηρητή. Μια τέτοια νοητική διαδικασία δεν απαιτεί πολύ ισχυρό επεξεργαστικό εργαλείο ούτε γλώσσα και προφανώς θα μπορούσε να λειτουργήσει ικανοποιητικά για τον homo erectus όπως και για τον homo sapiens.

Οκκαλίδης

14-12-2005

40. Ο επιστημονικος ρεαλισμος ειναι προθυμος, με την απεραντη μεγαλοψυχια που τον διακρινει, να δεχτει στους κολπους του το οποιο μετανοημενο απολωλοτο εριφιο διαισθανθει τον θανασιμο κινδυνο του μεταφυσικου γκρεμου και την αναγκη αφοσιωσης (affection) στην μοναδικη οδο της σωτηριας, την επιστημονικη μεθοδο. Και ας κολησει και μερικες αυτονοητες και περιττες ταμπελες, π.χ. "επιλεκτικος" η "εξελιγκτικος" ρεαλισμος. Οι δυτικες κοινωνιες επιδιωκουν μια διαφημιστικου τυπου επιφανειακη διαφοροποιηση προιοντος για να διατηρηθει η χρησιμη για αυτες ατομικη ταυτοτητα και ελευθερια των παραγωγων και καταναλωτων πολιτων τους.
     Τι χαρακτηριζει την επιστημονικη μεθοδο? Ας επισημανουμε, με κιδυνο να επαναλαβουμε πασιγνωστες αληθειες, τρια χαρακτηριστικα της επιστημονικης μεθοδου που διακρινουμε να επιστρεφουν στην παρεμβαση αρ. 39.
     Πρωτον, ο διυποκειμενικος της χαρακτηρας, η λεγομενη οπτικη του τριτου προσωπου, η "αντικειμενικη" οπτικη - σε αντιθεση με την οπτικη του πρωτου προσωπου, την "υποκειμενικη" οπτικη που ευαγγελιζονται οι οπαδοι των διαφορων αρχαιων η συγχρονων αντιρεαλιστικων ρευματων (σοφιστων, σκεπτικιστων, ρωμαντικων, φαινομενολογων, υπαρξιστων, κ.τ.λ) Ο δυτικος ορθολογισμος, οταν μαλιστα συνδεθηκε με τις απανθρωπες πλευρες της βιομηχανικης εποχης, ειχε πολλα θυματα, και στο πεδιο των πολεμικων και στο πεδιο των φιλοσοφικων αντιπαραθεσεων.( Ισως μπορουμε να θεωρησουμε ως αφετηρια των συγχρονων αντιρεαλιστικων αποψεων το εργο του Οσκαρ Σπενγκλερ "Η παρακμη της Δυσης".) Αλλα το γιατι ευδοκιμουν σημερα, υστεροχρονισμενες και μεταλλαγμενες, αναλογες αποψεις στην ημιμουσουλμανικη Ελλαδα, ε αυτο ειναι ενα ακομη απο τα θαυματα που συμβαινουν στην καθ υμας Ανατολη.
     Δευτερον, ο εξελικτικος της χαρακτηρας, που συνισταται στην αναγκη ιστορικης εξετασης των φυσικων φαινομενων αλλα και στην δυνατοτητα διαδοχικων βελτιωσεων και υπερβασεων των επιστημονικων θεωριων - σε αντιθεση με τα μεταφυσικα και θρησκευτικα δογματα οπου καθε εννοια χρονικης μεταβολης και προοδου θεωρειται αιρετικη και επικινδυνη. Ειναι ανατριχιαστικα θλιβερη η ομοιοτητα των αντιρεαλιστικων αποψεων απο την εποχη των σοφιστων εως και σημερα - κανεις νεωτερισμος, καμμια προοδος. Το ιδιο τροπαρι δηλαδη. Οποια διαφορα με τα σφυζοντα απο νειατα τεκνα της επιστημονικης μεθοδου ! Απο τα ατομα του Λευκιππου και Δημοκριτου εχουμε φτασει στα βαρια νετρινα και τα σωματιδια Χιγκς.
     Τριτον, ο αναγωγικος της χαρακτηρας, η προσπαθεια αναγωγης της πολυπλοκοτητας και μεταβλητοτητας των φαινομενων σε οσο το δυνατον πιο απλες, αλλα οχι απλουστερες, αμεταβλητες ουσιες. Η προσπαθεια αυτη ειναι κατασκευαστικη, εχει δηλαδη στοχο την δομηση ενος αξιωματικου συστηματος που θα σωσει τα φαινομενα, θα παραξει μια αναπαρασταση του κοσμου, ενα κοσμο-ειδωλο. Ειναι οικονομικη, χρησιμοποιει δηλαδη τα λιγοτερα νοητικα υλικα για την κατασκευη αυτη, πλεκοντας π.χ. τα διχτυα της με φειδω, χρησιμοποιωντας τριχες αλογων και οχι ζεβρων. Και ειναι μαστροχαλαστιδικη, οπως ξερει καθε "πραγματικος επιστημονας" που εφαγε τα νειατα του μεσα στην μουτζουρα του γρασου και του μελανιου, λυνοντας και δενοντας ραπτομηχανες και εξισωσεις. Βεβαια, παντα καποιες βιδες και καποιοι συντελεστες περισσευουν, αλλα ο μαστροχαλαστης πραγματικος επιστημονας μας εχει ηδη αναχωρησει για αλλου μεσα στους καινουργιους θορυβους ( les bruits neufs ) αφηνοντας τον φοβισμενο σοφιστη μας στην μεταφυσικη ησυχια του. Η επιστημονικη μεθοδος ειναι μια μεθοδος δοκιμης και λαθους, οπου πλενουμε πιατα και σπαζουμε πιατα, οπου διακινδυνευουμε μονιμως και επιτυγχανουμε σπανιως, αλλα δεν παραμενουμε καθηλωμενοι στην ομφαλοσκοπικη ανθρωποκεντρικη οπτικη που αναζητα στην απολυτη μεταφυσικη βεβαιοτητα την προσωπικη, ατομικη ασφαλεια . Αν θα επιτρεπονταν μια χεγκελιανου τυπου εικονα, η επιστημονικη μεθοδος οδηγει το συμπαν, δια μεσου του πνευματος (προσωρινος φορεας του οποιου ετυχε να ειναι σημερα το ανθρωπινο μετασκουληκι), σε μια επιστροφη στον εαυτο του. Και η επιστημονικη μεθοδος μας εχει κανει τοσο σοφους που ξερουμε πια οι βεβαιοτητες και οι ασφαλειες τι σημαινουν, και απολαμβανουμε περιχαρεις το ωραιο ταξειδι. 
     Τωρα τα περι του οτι το πνευμα δημιουργει τον κοσμο (και οχι, οπως προφανως για τον πραγματικο επιστημονα συμβαινει, το ακριβως αντιθετο), ο επιστημονικος ρεαλισμος ειναι προθυμος, με την απεραντη μεγαλοψυχια που τον διακρινει, να δωσει μια περιοδο χαριτος - οχι παντως περισσσοτερο απο τρεις χιλιαδες χρονια ! ( παρεμβαση αρ.18, παραγραφος 3 )  

  Χάρακας

20-12-2005

41. Περί θεωρίας φυσικής επιλογής, κ.τ.λ.

 

      Με τους Γουελφους Γκιμπελλινος, με τους Γκιμπελλινους Γουελφος. Η αλλιως, η αλήθεια έχει δυο άκρες.

 

     Το πνεύμα επιτυγχάνει κάποτε, μετά από χρόνια και χρόνια επικίνδυνης περιπλάνησης στις παρυφές των μεταφυσικών γκρεμών, να φτάσει στην παραλια της γνώσης και να αρχίσει να συλλέγει τα διάφορα δώρα, όμορφα βότσαλα και κοχύλια, που του στέλνει ο απέραντος ωκεανός της αλήθειας. Ένα τέτοιο δώρο υπήρξε και η θεωρία της φυσικής επιλογής των Δαρβίνου και Γουαλλας. Λίγο πιο πέρα μπορεί να βρίσκεται ένα άλλο δώρο, και πιο πέρα ένα άλλο, και ένα άλλο... Ποιος μπορεί να ξέρει ?

     Όταν το περιβάλλον, που αποτελεί, δια μέσου της φυσικής επιλογής, τον τελικό κριτή για το ποιος τυχαία μεταλλαγμένος οργανισμός θα επιβιώσει και θα αναπαραχθεί και ποιος όχι, όταν αυτό το περιβάλλον παύει να είναι φυσικό και αρχίσει να γίνεται τεχνητό, η θεωρία της φυσικής επιλογής φτάνει στα όρια της. Κάθε προσπάθεια αναγκαστικής παράτασης της λειτουργίας της από εκεί και πέρα είναι καταδικασμένη σε αποτυχία. Οταν η θεωρία της φυσικής επιλογής εφαρμόζεται σε περιβαλλοντικές καταστάσεις, οπου τα δρώντα υποκείμενα τροποποιούν αυτά τα ίδια τον εαυτό τους και το άμεσο περιβάλλον τους έτσι ώστε οι απόγονοι τους να τύχουν καλύτερης μοίρας, τα όρια της θεωρίας αυτής καθίστανται ευδιάκριτα. Και όταν τελικά η τεχνολογία επιτρέπει στον άνθρωπο να τροποποιεί το γενετικό υλικό του και τον περιβαλλοντα χωρο του κατά βουλησιν, η θεωρία της φυσικής επιλογής δεν εφαρμόζεται πλέον για το ανθρωπινο είδος.

     Υπάρχει λοιπόν ο κίνδυνος, στο κενό που δημιουργείται από την αδυναμία εφαρμογής της θεωρίας της φυσικής επιλογής στο μέλλον του ανθρωπινου είδους, να σπεύσουν να εγκατασταθούν οι τζαμπατζήδες και λαθρεπιβάτες της φιλοσοφίας, τα κάθε λογής παπαδαριά, οι διάφοροι μεταφυσικοί αντιρεαλιστες, οι μεταμοντέρνοι μπουρδολογοι, οι αποκρυφιστές, όλα τα παράσιτα και απατεώνες της σκέψης. Φτάσαμε στο θλιβερό σημείο να περιμένουμε με αγωνια την απόφαση αμερικάνικου δικαστηρίου για το εάν η κακόφημη ID θα πρέπει να διδάσκεται στα σχολεία μαζι με την θεωρία της φυσικής επιλογής η όχι ! ( Ευτυχώς, υπάρχει ακόμα λίγος κοινός νους και η άμεση προοπτική μιας μια τέτοιας επικίνδυνης γελοιότητας, προς το παρόν τουλάχιστον, απομακρύνθηκε.)

     Στο πεδίο της γνωσιολογίας, ένας πραγματιστικός και εξελεγκτικός ρεαλισμός, σαν αυτόν που περιγράφεται στην συζήτηση, μπορεί να αντιμετωπίσει ανάλογα προβλήματα. Γιατί, εάν μπορεί ένα ον να τροποποιεί τον εαυτό του και το περιβάλλον του κατά βουλησιν έτσι ώστε, οι θεωρίες του για το ποια όντα υπάρχουν και πια όχι, να υλοποιούνται με τεχνητό τρόπο, έχουμε έναν αυτοαναφορικο φαύλο κύκλο. Δημιουργούμε ένα τεχνητό περιβάλλον από όντα που θέλουμε να υπάρχουν έτσι ώστε να επιβιώσουμε και να αναπαραχθούμε, και έπειτα επιβιώνουμε και αναπαραγόμαστε μέσα σε αυτό το τεχνητό περιβάλλον, θεωρώντας ότι αυτός ο τεχνητός κόσμος, που δεν αποτελείται πάρα από την υλοποιημένη επιθυμία μας, αποδείχθηκε, εκ του γεγονότος ότι επιβιώσαμε και αναπαραχθήκαμε, αληθινός ! Ένας τεχνητός κόσμος κατακερματισμένος σε όντα που σκοπό θα έχουν να επιβεβαιώσουν τις κατηγοριοποιήσεις μας για αυτά δεν μπορεί να μας προσφέρει κανένα κριτήριο αλήθειας. Αυτό που θέλουμε να μάθουμε είναι αν και πως μπορούμε να διαχωρίσουμε διάφορα όντα μέσα στην Παρμενίδεια ενοτητα του σύμπαντος που υπάρχουν καθεαυτα, να ανακαλύψουμε την αλήθεια του πραγματικού κόσμου. Η τεχνολογία μας δίνει σήμερα την δυνατότητα να υλοποιήσουμε τις παραισθήσεις μας, να τροποποιηθουμε γενετικα ωστε να επιβιώσουμε και να αναπαραχθούμε μέσα σε αυτές. Είναι αυτός ο πραγματικός κόσμος ? Τι μπορεί να μας πει ένας πραγματιστικός και εξελεγκτικός ρεαλισμός για αυτό το κράμα φυσικού και τεχνητού κόσμου που αποτελεί πια τον εαυτο μας και το περιβάλλον μας και που, σαν μαγικος καθρεφτης, δεν μας δειχνει παρα μονον αυτα που θελουμε εμεις να δουμε ? Και ποσα χρόνια θα πρέπει να περιμένουμε την ετυμηγορία της φυσικής επιλογής για να αποφασίσουμε τι είναι πραγματικότητα και τι ειναι αποκύημα της φαντασίας μας ?  

          Χάρακας

28-12-2005

42.              

επιστημονικός ρεαλισμός …επιλεκτικός ρεαλισμός

Πρώτα, ούτε “ο διυποκειμενικός της χαρακτήρας” ούτε “η λεγόμενη οπτική του τρίτου προσώπου” παραβιάζεται στις περισσότερες από τις μεταφυσικές θεωρίες, όπως μπορούμε να δούμε και στους αριθμούς των λεγομένων πιστών σήμερα.

Δεύτερο, “ο αναγωγικός της χαρακτήρας, η προσπάθεια αναγωγής της πολυπλοκότητας και μεταβλητότητας των φαινομένων σε όσο το δυνατόν πιο απλές, αμετάβλητες ουσίες…” είναι θέμα ορισμού. Έτσι, όπως θα έλεγε και ο οποιοσδήποτε ιερέας, οποιασδήποτε θρησκείας, η πρόκληση της βροχής από τον θεό είναι πολύ πιο απλή εξήγηση για τον μέσο άνθρωπο από την φυσική του κύκλου του νερού.

Όμως “ο εξελικτικός της χαρακτήρας, που συνίσταται στην ανάγκη ιστορικής εξέτασης των φυσικών φαινομένων αλλά και στην δυνατότητα διαδοχικών βελτιώσεων και υπερβάσεων των επιστημονικών θεωριών…” είναι το κρίσιμο σημείο όπου υπερέχει η σύγχρονη επιστημονική σκέψη. Με δυο λόγια, μια θεωρία που έχει ωφέλιμα αποτελέσματα στον άνθρωπο είναι καλλίτερη από μια άλλη που έχει λιγότερο ωφέλιμα αποτελέσματα. Έτσι η παραδοχή ότι δεν υπάρχει μια μόνο μοναδική “θαυμαστή” τάξη μας οδηγεί σε νέο επίπεδο γνώσης, στην ανακάλυψη μιας ακόμα νέας τάξης που θα αντικαταστήσει την προηγούμενη. Αυτή είναι η βασική αρχή του προτεινόμενου εδώ επιλεκτικού ρεαλισμού και η μόνη ελπίδα για τον περιορισμό του κύματος του μοντέρνου εσωτερισμού και παραδοξολογίας που μας κατακλύζει. Η ορθολογική ανθρώπινη σκέψη πρέπει συνεχώς να παράγει νέα και πιο ωφέλιμα προϊόντα για την κοινωνία. Ο ανθρωποκεντρικός ωφελιμισμός είναι το ισχυρότερο όπλο κατά ενός καραδοκούντος μεσαίωνα.

 Οκκαλίδης

5-1-2006

43. 

Αριστοτέλης, Μετεωρολογικά 339b.27 :

“…οὐ γὰρ δὴ φήσομεν ἅπαξ οὐδὲ δὶς οὐδ΄ ὀλιγάκις τὰς αὐτὰς δόξας ἀνακυκλεῖν γιγνομένας ἐν τοῖς ἀνθρώποις͵ ἀλλ΄ ἀπειράκις. “

ώσπου κάποτε, κάποιες ιδέες βρίσκουν εύφορο έδαφος στην κοινωνία, όχι γιατί τώρα είναι πιο σωστές από πριν αλλά γιατί τώρα  άλλαξαν οι συνθήκες και έτσι κρίνουν πολλοί άνθρωποι. Ουσιαστικά, σήμερα οι πρωτότυπες ιδέες στην φιλοσοφία, την επιστημολογία και την γνωσιολογία είναι ελάχιστες.

Οκκαλίδης

9-1-2006

 

horizontal rule

Αρχική | Βιβλία | Σοφιστές & σκεπτικοί | Αρχείο - Σύνδεσμοι | Επικοινωνία

Τελευταία ανανέωση: 21-Σεπ-2015.